Klik hier om de mail in de browser te bekijken
STEDELIJK MUSEUM
Persbericht
Nieuw ontdekte tekeningen leveren nieuwe inzichten op in Amsterdamse School

Amsterdam, 6 april 2016
 - In de aanloop naar de grote tentoonstelling Wonen in de Amsterdamse School, die 9 april opent in het Stedelijk Museum Amsterdam, deden conservatoren en een onderzoeker uitvoerig onderzoek. Tijdens die speurtocht troffen zij 94 originele (bouw)tekeningen aan in het Stadsarchief Amsterdam, die te maken hebben met de bouw van Het Scheepvaarthuis (nu Grand Hotel Amrâth Amsterdam). Direct na de opening van Het Scheepvaarthuis, precies honderd jaar geleden, kreeg deze stijl een naam: de Amsterdamse School.

De tekeningen geven onder meer inzicht in de rolverdeling tussen Joan Melchior van der Meij, Piet Kramer en Michel de Klerk. Zo blijkt nu het tapijtontwerp voor een directiekamer direct aan Van der Meij toegeschreven te kunnen worden. Andere nieuwe inzichten zijn te zien in de tentoonstelling in het Stedelijk en in de openbare ruimtes van wat nu Grand Hotel Amrâth Amsterdam is.

Werktekening voor de tapijtknopers toegeschreven aan Van der Meij en een praktische uitwerking van een detail hiervan uit het weefnotitieboekje van mevrouw Van der Meij, beiden circa 1914. Foto: Stadsarchief Amsterdam en notitieboekje collectie P.J.M.J. Smeets
 

 
Directiekamer SMN, net na de oplevering in 1916, met het unieke tapijt, naar nu blijkt ontworpen door Van der Meij. Foto Bernard F. Eilers, collectie P.J.M.J. Smeets

Samenwerking zichtbaar op studieblad
Begin vorige eeuw verstrekten zes vooraanstaande scheepvaartmaatschappijen een zeer prestigieuze opdracht voor een groot, gezamenlijk gebouw nabij Amsterdam Centraal. De opdracht werd in augustus 1912 gegund aan architect Joan Melchior van der Meij, toen 34 jaar, en daarmee was het een statement voor een nieuwe generatie architecten en vormgevers, die voortkwam uit het architectenbureau van Ed. Cuypers. Voor deze grote klus stelde Van der Meij in een later stadium een team samen, met onder anderen de architecten Piet Kramer en Michel de Klerk, van wiens tekentalenten hij dankbaar gebruik maakte.
De map met 94 (bouw)tekeningen laat duidelijk de samenwerking van het driemanschap zien en de rol die ieder daarin had. Bovendien bevat de map ook ontwerpen voor interieuronderdelen, en daar waren vrijwel geen voorbeelden van bekend. Op het merendeel van de tekeningen staat een aanwijzing of schets van Van der Meij, terwijl de werktekeningen op zo’n blad doorgaans kunnen worden toegeschreven aan Kramer of De Klerk. Ook staan op één studieblad zowel meubelschetsen van De Klerk, en van Van der Meij aanwijzingen in een plattegrond en diverse detailschetsen. Dit geeft niet alleen de regierol aan van Van der Meij, maar ook de nauwe samenwerking tussen alle teamleden.
Tapijt directiekamer: toe te schrijven aan Van der Meij
Uniek in de map is het ontwerp voor een groot tapijt met opvallend dessin, voor de directiekamer van de Stoomvaart-Maatschappij Nederland (SMN) op de tweede etage van Het Scheepvaarthuis. Tot nu toe was er niets over dit opmerkelijke ontwerp bekend, en sinds de oplevering in 1916 heeft geen enkele auteur er iets over geschreven. Aanvankelijk werd gedacht dat het een ontwerp van Michel de Klerk was, aangezien hij ook enkele meubelen voor die ruimte ontwierp. Een tekening in het ‘weefnotitieboekje’ van de vrouw van Van der Meij nu laat echter zien dat dit tapijtontwerp aan Van der Meij is toe te schrijven. Sara van der Meij volgde haar eerste weeflessen in Kopenhagen in 1908, en daarna weefde zij vele tapijten in opdracht. Aan de gevonden tekening, straks opgenomen in de tentoonstelling in het Stedelijk, is te zien dat Van der Meij klaarblijkelijk met Sara overlegde hoe dit specifieke tapijt praktisch vertaald moest worden. Uit het feit dat Van der Meij ook aan het ontwerp voor het tapijt werkte, blijkt eens te meer de nauwe samenwerking met De Klerk en Kramer, in het bijzonder aan deze specifieke ruimte in Het Scheepvaarthuis, waarvoor de beide andere architecten ook ontwerpen maakten.


  

Afbeelding Links: Uitvergroot deel van studieblad met ontwerpschetsen toegeschreven aan De Klerk, circa 1914. De ingekleurde tafel kan de basis zijn geweest voor de tafel uit circa 1918, mogelijk voor ’t Woonhuys. Foto: Stadsarchief Amsterdam. Particuliere collectie. Foto: Erik en Petra Hesmerg

Afbeelding Rechts:
Michel de Klerk (toegeschreven), tafel, circa 1918, palissander, coromandel, uitv. mogelijk ’t Woonhuys, Amsterdam. Op de tafel een sculptuur van Hildo Krop van een faun met in het water twee vissen (circa 1920-1925, brons, uitv. Winkelman & Van der Bijl, Amsterdam) en de tafel staat op een vloerkleed van Theo Colenbrander. Particuliere collectie.

Studieblad met tafel (én vrouwenportret)
Een studieblad met ontwerpschetsen toegeschreven aan Michel de Klerk laat een ingekleurde ronde tafel zien. Dit kan heel goed de basis zijn geweest voor een tafel uit circa 1918 die mogelijk door De Klerk is ontworpen en door meubelfabriek ’t Woonhuys werd uitgevoerd. Ook dit studieblad en de ovale tafel zijn te bezichtigen in de tentoonstelling in het Stedelijk Museum. Heel apart is de toevoeging van een vrouwenportret en profil rechtsonder. Dit is waarschijnlijk de grote liefde van De Klerk, Lea Jessurun, die net als hij werkte bij het architectenbureau van Ed. Cuypers, waar Lea werkte tot haar huwelijk met De Klerk in 1910.
   
Uitvergroot deel van studieblad met ontwerpschetsen toegeschreven aan De Klerk, circa 1914. Foto: Stadsarchief Amsterdam. Particuliere collectie. Foto: Erik en Petra Hesmerg
De nieuwe inzichten zijn tot stand gekomen door:
Louise de Blécourt, conservator Grand Hotel Amrâth Amsterdam
Paul Smeets, medeauteur Joan Melchior van der Meij architect. Pionier van de Amsterdamse School
Ingeborg de Roode, conservator industriële vormgeving Stedelijk Museum Amsterdam en samensteller Wonen in de Amsterdamse School
Stedelijk Museum Amsterdam
Wonen in de Amsterdamse School. Ontwerpen voor het interieur 1910-1930

9 april – 28 augustus 2016
www.stedelijk.nl
Na enige tijd zullen het tapijtontwerp en een blad met meubelontwerpen vervangen worden door andere recente vondsten.
 
Stadsarchief Amsterdam
Stadstekenaars van Amsterdam
27 mei – 11 september 2016

www.amsterdam.nl/stadsarchief
Eén van de tekeningen zal te zien zijn op deze tentoonstelling: de monumentale tekening van de zijgevel van het Scheepvaarthuis, voorzien van gedetailleerde werktekeningen voor de ambachtslieden.
 
Het Scheepvaarthuis, het huidige Grand Hotel Amrâth Amsterdam biedt elke zondag de Tour Scheepvaarthuis. Ook op afspraak te boeken: www.amrathamsterdam.com/packages-nl
Bar open 10-24 uur: ontbijt, lunch en diner.
Noot voor de redactie:
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

Stedelijk Museum Amsterdam, Press Office, Marie-José Raven, m.raven@stedelijk.nl, 020 – 573 26 56
 
Grand Hotel Amrâth Amsterdam, Louise de Blécourt (conservator), info@amrath.nl, 06 – 201 996 39
 
Paul Smeets, medeauteur Joan Melchior van der Meij architect. Pionier van de Amsterdamse School, info@bureaupaulsmeets.nl, 043 – 364 67 46
 Hoofdsponsor Partner
sponsor Gemeente Amsterdam Hoofdsponsor Rabobank logo
AMSTERDAM
Klik hier om je af te melden voor de persberichten van het Stedelijk Museum